De partij van de arbeid kent een lange traditie waarin we elkaar vertellen wat er beter kan, vaak via de krant, radio en tv.
De discussie gaat vooral over welke wereld de partij moet nastreven. De PvdA moet haar rode veren weer trots dragen. Er is genoeg te verbeteren aan de wereld voordat die echt sociaal-democratisch is. We moeten strijden tegen het internationaal flitskapitaal en opkomen voor goede arbeidsomstandigheden voor Polen in de tuinbouw.

Ik mis in het debat in de partij de aandacht voor de manier waarop we politiek bedrijven. Met de blik strak op het doel gericht vergeten we de vraag te beantwoorden hoe we dat doel het best bereiken. Hoe je als politicus of als partij opereert is volgens mij -terecht- een steeds belangrijker onderwerp.

Niet dat het onbelangrijk is wat je nastreeft. We mogen ons niet verliezen in navelstaren. Het gaat allereerst over wat we willen veranderen en verbeteren aan de samenleving, de wereld. Het beginselmanifest begint niet voor niets met de tekst:

Vrijheid, democratie, rechtvaardigheid, duurzaamheid en solidariteit. Dat zijn de idealen van de sociaal-democratie. In de confrontatie van deze idealen met de werkelijkheid van alle dag geven beginselen richting.
Voor de Partij van de Arbeid staat daarbij het recht op een fatsoenlijk bestaan centraal. Een bestaan dat een volwaardige participatie in de maatschappij mogelijk maakt, met ruimte voor wie wil en waardigheid voor wie niet kan. Een fatsoenlijke samenleving ontstaat waar vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid elkaar de hand reiken.

Volgens het adagium ‘een betere wereld begint bij jezelf’ zouden we eens kunnen proberen hoe we dat eerste beginsel op onze eigen partij kunnen toepassen. En: ik ben geen fan van het woord “fatsoen”, maar het is wel in onze beginselen terecht gekomen.
Wat zou het volgende uitgangspunt kunnen betekenen: Een fatsoenlijke partij ontstaat waar vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid elkaar de hand reiken. Ik ben bang dat veel mensen denken dat zoiets in een politieke partij niet meer mogelijk is. Sommigen zullen denken dat het niet eens nodig is.

Het is niet toevallig dat deze drie voorwaarden voor een fatsoenlijke samenleving de tegenpolen zijn van het populisme. Een duidelijk kenmerk van de populist is immers dat hij beweert dat voor het behoud van ‘de’ vrijheid het noodzakelijk is om de vrijheid van anderen in te perken. Solidair is de populist vooral met zichzelf. Verantwoordelijk is altijd de ander.

Vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid betekenen voor mij:

Vrijheid voor elkaar en voor jezelf
Je kunt elkaar pas werkelijk de ruimte geven als je jezelf de vrijheid gunt om te denken buiten de gebaande paden. Durf dogma’s los te laten. Ik probeer telkens weer de moeite te nemen om na te denken over wat de juiste oplossing is voor het probleem dat we aanpakken. En, hoewel het me lang niet altijd in dank wordt afgenomen, stel ik ook regelmatig de vraag of iets wel echt een probleem is.

Solidariteit is allereerst je verplaatsen in de ander
Ik probeer luisterend, respectvol, praktisch en consequent te zijn en weiger om misbruik te maken van iemands zwaktes. Een solidaire partij zal net als een solidaire samenleving niemand uitstoten wegens een incidentele uitglijder. Zo tonen we meteen aan dat een fatsoenlijke samenleving net als een fatsoenlijke partij niet louter uit heilig boontjes bestaat.
Lastig vind ik het om te bepalen in welke gevallen je naast of achter iemand gaat staan terwijl die persoon zelf daar niet om vraagt.

Verantwoordelijkheid begint met realisme
In de politiek staat verantwoordelijkheid vaak gelijk met schuld. Verantwoording afleggen is daardoor vaak een afweging tussen smoesjes en boete: hoe geloofwaardiger de smoesjes, hoe minder de betrokkene door het stof hoeft. Voor mij begint het nemen van verantwoordelijkheid in een veel eerder stadium: door realistisch te zijn in wat je belooft. Ik beloof niet wat ik niet denk waar te maken. Ik hoef niet de illusie te wekken dat we voor alle problemen een oplossing hebben. Er wordt veel op het bord van de politiek gelegd, maar ik vind dat het van respect getuigt als je eerlijk bent over wat je niet kan of wil oplossen. Eerlijk en oprecht horen voor mij ook bij verantwoordelijkheid.

Ik ben van mening dat een fatsoenlijk samenleving niet tot stand kan komen zonder fatsoenlijke politiek en zonder fatsoenlijke politici: echte mensen die de politiek in gingen omdat ze ergens door geraakt werden. Mensen met passie, lef en kwetsbaarheid. PvdA-ers werken bovendien vanuit vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid.

Ik ben erg benieuwd naar reacties.

Anne Koning
akoning@delft.nl